SALİM KADIBEŞEGİL

Salim Kadıbeşegil kimdir?

30 yılı aşkın iletişim birikimi olan bir kişi olarak tanımlamak doğru bir yaklaşım olacaktır sanırım. İçinde polis-adliye muhabirliği, ekonomi gazeteciliği, sayfa sekreterliği, yayımcılık, basın ataşeliği, halkla ilişkiler müdürlüğü, danışmanlık gibi mesleğin farklı donanımlarının birikime dönüşmüş şekli diyebiliriz.

İlk kitabım “Halkla İlişkilerde Temel İlkeler” 1986 yılında yayımlandı. Demek o tarihten bu yana bilgiyi paylaşmaya duyarlı olduğum söylenebilir. İzmir Halkla İlişkiler Derneği’nin kurucularındanım ve üç dönem başkanlığını yaptım. PRCI’ın ve PRNET’in oluşturulmasında, halkla ilişkiler mesleğinin uluslararası standartları olan ICCO ile tanışmasında özellikle etkin rol oynamış olmam, kişisel egomun tatmininden çok, mesleğin evrensel boyutu ile kucaklaşması amacıyla meslektaşlarımla yaptığım işbirliği şeklinde yorumlanabilir.

Son kitabım “İtibar Yönetimi” yine sözünü ettiğim bu birikimin sonucu ortaya çıkmış ve bilgi paylaşımına yönelik bir çaba olarak değerlendirilebilir.

İletişim alanındaki 30 birikiminizle “halkla ilişkiler”in Türkiye’deki seyri ve günümüzdeki durumu hakkında neler söyleyebilirsiniz?

Türkiye’deki seyrinden ziyade dünyadaki seyri bize bir fikir verebilir. Mesleğin içinde olduğu ve hep birlikte şikayet ettiğimiz erozyon tüm dünyada yaşanmakta. Mesleğin “babası” olarak nitelendirilen Edward Bernays  105 yaşında vefat ettiği günlerde bile “kimlerin halkla ilişkiler yapabileceği ile ilgili” bir meslek etiği oluşturulması çabası içindeydi.  Yani, halkla ilişkiler hala nereye çekiştirilirse oraya gidebilen bir sakız gibi bir meslek kimliğini korumakta. Kendini ve ne işe yaradığını tanıtmaktan “aciz”, insan ilişkilerinin “iyi” olduğunu iddia eden herkesin içine atladığı bir meslek...Böyle olunca da “işi aslında itibar olan”, “itibarsız” bir meslek.

Dünyada böyle olunca Türkiye’de de farklı değil. İstanbul dışında gelişim alanı bulamamış, itilmiş, kakılmış ve daha da vahimi “sindirilmiş” bir fotoğraf tutuyoruz elimizde. Ne kendine hayrı var ne de “hizmet” adı altında üretilen çabaların içeriğine.

Mesleki dayanışmanın sembolü olan dernekler bir nebze olsun bu olumsuzluğu silmek gayreti içinde çırpınıyorlar ve bu çabalarını da takdir ediyorum ama işin özü değişmiyor.

Bir kitabınızda; “Halkla ilişkilerin araştırmayla başladığının öğretilmesine karşın halkla ilişkilerin araştırma ile başlayamadığını” ifade ediyorsunuz. Sizce araştırma halkla ilişkilerde ne kadar önemli ve ülkemizde bu önem anlaşılmış durumda mı?

Çünkü araştırma “zaman ve para kaybı” olarak değerlendiriliyor. Aklımız başımıza geldiği zaman da neden araştırmadık veya doğru bilgiye ulaşmadık diye yakınıyoruz.

Halkla ilişkilerde ölçümlemelerin ve stratejik analizlerin kapsamlı olarak 1990’lar sonrasında başladığını görüyoruz. Ama bunun arkasında neredeyse yüzyıla yakın bir süre pratiğe yansımış bir meslek olgusu var. Yani, araştırma ihtiyacı duyulmadan hayata geçirilmeye çalışılmış bir meslek disiplini var. Bunun en kolay tarafını da medya ilişkilerine yoğunlaşmada görüyoruz. Araştırma yapmak yerine, basın bülteni üretmek tercih nedeni oldu ve basında da yansıma alındı ise ne diye “araştırma” ile zaman yitirilsin ki!..

1990’lar sonrasında sadece araştırma değil, ölçümleme de ister istemez gündeme geldi. Çünkü, halkla ilişkilere harcanan kaynakların hesabı sorulmaya başlandı. Sütun santim ölçümlemelerinin reklam eşdeğeri karşılıkları ile halkla ilişkilerin değer yaratmakta olduğu soytarılığına son verildi.

Şimdi önemi anlaşıldı ve gereği de yapılıyor ama “Atı alan Üsküdar’ı geçti”... Halkla ilişkiler kendi şemsiyesi altındaki kimliğini yitirdi ve başka kavramların bu koltuğa oturmasına engel olamadı.

Halkla ilişkiler çalışmalarının değerlendirilmesi ve medya ölçümleme çalışmaları hakkındaki görüşlerinizi öğrenebilir miyiz?

Ülkemizde 1989 yılında PRNET’in kurulmasıyla sektördeki karmaşa sona erdi. Haberlerin reklam eşdeğeri ile ölçen zihniyet yıkıldı. PRNET bu mesleğin gelişimine inanmış, özveri ile kaynaklarını bu amaca yönelik seferber etmiş bir avuç meslek mensubu tarafından kuruldu ve misyonunu yerine getirdikten sonra da girişimcilere teslim edildi. PRNET’in kurulduğu ve çağdaş medya ölçümleme teknikleri ile hizmet açılımını yaptığı yıllarda aynı sistemi kullanan sadece 8 ülke vardı dünyada. Misyonunun ne denli doğru kurgulu olduğunu bugün daha iyi görebiliyoruz.

Günümüzde tüm iletişim sistematiği içinde “ölçümleyemiyorsan yapma” anlayışı geçerlidir. Bu nedenle, halkla ilişkiler meslek mensupları da ölçümleme sistematiğinin geçerli olan evrensel kurallarını çalışmalarının içinde dahil etmelidirler.

Halkla ilişkiler ve internet ilişkisi hakkında neler söyleyebilirsiniz?

İnternet, diğerleri gibi halkla ilişkilerin etkili araçlarından biri. Ama sadece bir tanesi. Sadece internet ile de kısıtlamayalım ve “web tabanlı iletişim” diyelim. Bunu ıskalamak söz konusu olamaz. Özellikle “blog”lar şimdi en etkili iletişim ortamlarından biri olarak tanımlanıyor.

“Kriz” ülkemizde her daim var olan bir kavram. Kriz dönemlerinde “kriz iletişimi ve yönetimi” konusunda firmalara neler önerirsiniz?

Açıklık, şeffaf ve dürüst olsunlar yeter. Krizlerin üstesinden gelebilecek tek reçete budur.

Son yıllarda “kurumsal sosyal sorumluluk” kavramı oldukça gündemde; sizce bu kavram ülkemizde gerçek yerini buldu mu?

Kurumsal sosyal sorumluluk kavramının önünde uzun yıllar alacak bir tartışma ortamı var daha. İş şu anda “sulandırılma” aşamasında. Sonra “erozyon ve istismar” dönemi yaşanacak.  Sonra kavramın başındaki “kurumsal” sözcüğü düşecek ve işin aslında “bireysel sorumluluktan” başladığı ortaya çıkacak. Sonra gündeme “kurumsal sorumluluk” gelecek ki sadece sosyal sorumluluklardan ibaret olmadığı anlaşılsın! Yani daha uzun bir yolculuk var.